दैनंदिन जीवनात होणारे आजार कोणते?

सध्या मध्यमवर्गीय हा मुंबईतील न परवडणाऱ्या घरांमुळे दूर उपनगरात राहतो, पण नोकरी मात्र मुंबईत! या नोकरीपायी जाण्या-येण्यातच अनेकांचे दिवसाचे ३-४ तास सहज खर्च होतात. बराचसा वेळ प्रवासात व नोकरीमध्ये खर्च झाल्यामुळे छंद जोपासण्यासाठी किंवा आयुष्यात इतर काही करण्यासाठी त्यांच्या जवळ वेळ उरत नाही. या रोजच्या जीवघेण्या दीर्घ प्रवासात काही चाकरमान्यांना शरीराच्या उत्सर्जन क्रियाही रोखून ठेवाव्या लागतात. स्त्रियांची तर आणखीच कुचंबणा असते. मुंबईसारख्या शहरात याचा कुणीही विचार करताना दिसत नाही. खचखचून भरलेल्या रेल्वे व बस यामुळे टीबी, H1N1, Viral Infection, लेप्रसी यासारखे संसर्गजन्य आजार पसरण्याची भीती तर आहेच.

दारात उभ्या असलेल्या मोटारगाड्या, नाक्यानाक्यावरील रिक्षा, विविध प्रकारच्या टॅक्सीज यामुळे सर्वांचं चालणे अगदी बंद होत आलंय. खासगी वा सरकारी कुठल्या ना कुठल्या वाहनात बसूनच वा उभं राहून कामाच्या ठिकाणी जाणं-येणं केलं जातं. त्यामुळे चालण्याचा व्यायामपण बंद झालाय.

साहजिकच या बदलत्या सवयी व बदलत्या जीवनशैलीमुळे आपल्या शहरी आयुष्यात अनेक प्रॉब्लेम्स निर्माण झालेले आहेत, ज्यामुळे असंसर्गजन्य असे रक्तदाब, मधुमेह, हृदयविकार, स्थूलत्व, सांधेदुखी, मानसिक ताणतणाव अशा प्रकारचे आजार वाढू लागले आहेत.

ही बदललेली जीवनशैली चोरपावलांनी आरोग्यावर कसा घातक हल्ला करत असते ते पाहू.

स्थूलपणा :•जाता येता जंकफूड खात राहण्यामुळे व दैनंदिन जीवनात शारीरिक कामांचा व व्यायामाचा अभाव यामुळे स्थूलपणा येऊ लागतो.

आजकाल तर शाळकरी व पौगंडावस्थेतील मुले ही अति स्थूल दिसू लागली आहेत. याचं कारण आहे खेळाचा अभाव! मुलांना खेळायला क्रीडांगण, मैदान, मोकळ्या जागा नाहीत हे एक कारण आहेच, पण दुसरं महत्त्वाचं कारण म्हणजे खेळासाठी द्यायला या मुलांकडे जराही वेळ नाही. कारण ही शिकणारी मुलं बाहेर शाळा, कॉलेज, ट्युशन यामध्ये व्यस्त व घरी लॅपटॉप, मोबाइल, टीव्हीच्या मस्तीत दंग.


अति खाणं व सतत बसून राहणं यामुळे शरीरातील चरबीच्या पेशी संख्येने व आकारमानाने दोन्ही प्रकारे वाढतात. त्यामुळे मधुमेहासारखा आजार लवकर उद्भवणे, संधीवातास सुरुवात होते, रक्तवाहिन्या टणक होऊ लागतात व हार्ट अॅटॅकच्या दिशेने आपली घोडदौड सुरू होते.

सांधेदुखी वा गुडघेदुखी :•वाढत राहिलेलं वजन व चालण्याचा अभाव हे सांधेदुखीचं प्रमुख कारण आहे. बराच समाज या गुडघेदुखीने (arthritis) त्रस्त आहे, त्यामुळे सांधे बदलून घेण्यासाठीचा ओघ वाढतो आहे.

मधुमेह :•घराण्यात मधुमेहाची अनुवंशिकता नसतानादेखील अनेक जणांना मधुमेह होतोय, याचं कारण आहे व्यायामाचा अभाव, अति प्रमाणात साखरयुक्त व स्निग्ध पदार्थांचं सेवन आणि वाढलेले ताणतणाव! काही वर्षांतच भारत मधुमेहाची राजधानी होईल असे म्हटले जाते. ही काही आपल्यासाठी भूषणावह नाही.

बऱ्याच जणांना स्वतःला मधुमेह झालेला आहे हे माहीतच नसते, जोपर्यंत अचानक अंधत्व/हार्ट अॅटॅक येण्यासारखं एखादं गुंतागुंत घडत नाही. यासाठी अधूनमधून रक्ततपासणी करत रहायला हवी.

हृदयविकाराचा झटका :•हार्ट अॅटॅक येण्याचं मुख्य कारण आहे वाढलेला रक्तदाब! कितीतरी तरुण या व्याधींनी ग्रस्त आहेत. या आजाराचं पण कारण बऱ्याचदा अनुवंशिकतेत नसून, अति स्निग्ध पदार्थांचे वरचेवर सेवन व वाढलेला ताणतणाव ही याची कारणे आहेत. रक्तातील चरबीचे म्हणजेच (Cholesterol / Triglyceride)चे प्रमाण वाढण्याने रक्तवाहिन्या आतून अरुंद व टणक होऊ लागतात. हृदयाचा रक्तपुरवठा खंडित होतो व हृदयविकाराचा झटका येतो.


मानसिक ताण-तणाव :•वाढलेली स्पर्धा, सुपरफास्ट जीवनशैली, नको इतक्या उंचावलेल्या अपेक्षा, कॉलसेंटरसारख्या रात्रभर चालणाऱ्या नोकऱ्या - यामुळे निवांतपणा किंवा आराम करायला वेळ नसतो. त्यामुळे अनेक जण मानसिक ताणाखाली जगत असतात.

पोटाचे विकार :

पिझ्झा, पाव, चायनीज पदार्थ यासारखे मैद्याचे पदार्थ सतत खाल्ल्याने पचनकार्य मंदावत जात, अपचनाचा त्रास होतो, पोट डब्बा होत राहतं. उघड्यावरील पदार्थ खाल्ल्याने जंतूसंसर्ग होऊन गॅस्ट्रो, कावीळ, टायफॉइड, कृमी यासारखे आजार होऊ शकतात.

अति तळलेले व अति तिखट पदार्थ खाल्ल्याने, तसेच वेळी-अवेळी जेवल्याने, घाईघाईने नीट न चावता खाल्ल्यामुळे किंवा रात्री घरी आल्यानंतर भरपूर जेवण करून लगेच झोपल्याने अॅसिडिटीचा त्रास होऊ शकतो. मानसिक तणाव हे देखील अॅसिडिटी, आतड्यांचा दाह यासारख्या पोटाच्या आजाराला आमंत्रण देत असतात.

शहरीकरण व सुपरफास्ट जीवनशैली यामुळे शरीरावर होणारे दुष्परिणाम टाळायचे असतील तर काही पथ्यं आपण पाळली पाहिजेत. आपल्या चुकीच्या सवयी आपण बदलल्या पाहिजेत.•रोज चालणे - जेव्हा जेव्हा व जिथे जिथे शक्य असेल तिथे वाहन घेणे टाळावे व चालतच जावे. शिवाय रोज अर्धा तास तरी चालण्याचा व्यायाम करावा. साधारणपणे दिवसाला १०००० पावले चालली पाहिजेत. हल्ली आपल्या मोबाइलवर अॅप डाऊनलोड करून हे सहज मोजता येते.•रोज नियमितपणे ठराविक वेळेला, ठराविक ठिकाणी कमीत कमी अर्धा तास तरी व्यायाम करावा. यामध्ये वॉर्मिंग अप कसरत, सूर्यनमस्कार, जॉगिंग, योगासन इत्यादी प्रकार असावेत.•सर्वांनी, विशेषतः मुलांनी एखादा तरी बॅडमिंटन, टेनिस, क्रिकेट, बास्केटबॉलसारखा मैदानी खेळ खेळावा. यामुळे सांध्यांना व स्नायूंना चांगला व्यायाम मिळतो, ते मजबूत होतात, मेंदूला व्यवस्थित रक्तपुरवठा होऊन शरीर व मन दिवसभर प्रसन्न राहते, शिवाय ताणाचा निचराही होऊ शकतो.•आहार - चौरस व समतोल असावा. शक्यतो घरचे व ताजेच अन्न खावे. सकाळचा नाश्ता भरपूर घ्यावा. परंतु रात्रीचे जेवण मात्र कमीत कमी घ्यावे. आहारात फळे, सॅलॅड, पालेभाज्या यांचा आवर्जून समावेश असावा. रात्री लवकर जेवावे. जेवल्यानंतर ताबडतोब झोपू नये. शतपावली करावी. जेवल्यानंतर २ तासांनी झोपावे.•चाळिशीनंतर प्रत्येकाने दरवर्षी पूर्ण तपासणी करून घ्यावी. यात मधुमेह, ब्लडप्रेशर, हार्ट अॅटॅक, कॅन्सर यासारखे आजार शोधून काढता येतील.


शरीर पोषणासाठी योग्य आहार, निरोगी, शक्तिमय, स्फूर्तिशाली, आरोग्यासाठी योग्य व्यायाम आणि ढालशाली, भक्कम मनासाठी - मानसिक संतुलन ठेवणं आवश्यक आहे. स्वतःचे आरोग्य निरामय व्हावे यासाठी वरीलपैकी काही गोष्टी जरी मनावर घेऊन केल्या तर तुम्हाला या धकाधकीच्या शहरी आयुष्यामध्ये आपलं आरोग्य सहज सांभाळता येईल.