गर्भसंस्कार म्हणजे काय आणि ते कसे करावेत?

घरात लहान बाळ येणार असलं की त्याची तयारी घरातील प्रत्येकजण आपापल्या परीने करु लागतो. मग त्या नव्या पाहुण्याचे स्वागत कसे करायचे? त्याला कम्फर्टेबल वाटेल अशी घरातील जागा कोणती? त्याचं नाव काय ठेवायचं? त्याच्यासाठी शॉपिंग काय करायची? याविषयी घरातील सर्वजण उत्सुक असतात. तर आई-वडिलांचा आनंद तर या काळात गगनी मावत नसतो. बाळ येणार हा आनंद एका बाजूला आणि येणा-या बाळाला एक चांगली व्यक्ती म्हणून घडवण्याच्या जबाबदारीचा ताण एका बाजूला अशा द्विधा मनस्थितीतून पालक जात असतात.

जसं बाळाचं शरीर निरोगी व सुदृढ राहवं म्हणून ते प्रयत्न करतात अगदी तसंच ते बाळावर गर्भातच संस्कार करण्यासाठीही प्रयत्न करतात. भारतीय संस्कृतीत अनेक चालीरितींचे पालन केले जाते त्यापैकीच गर्भसंस्कार ही देखील एक महत्त्वाची पद्धत आहे. गर्भसंस्कार यामध्ये गर्भ म्हणजे बाळ व संस्कार म्हणजे त्या बालावरील संस्कार असा त्याचा अर्थ आहे. गर्भावस्थे दरम्यान बाळाला चांगल्या गोष्टी शिकवणे व सकारात्मक विचार व नैतिक मुल्य गर्भावर रुजवणे म्हणजेच गर्भसंस्कार होय! चला तर जाणून घेऊया गर्भसंस्कार म्हणजे काय? ते कोणत्या काळात केले जातात? हे करण्याची पद्धत!
काय असतं गर्भसंस्कार?

पारंपारिक मान्यतांनुसार बाळाचा मानसिक व धार्मिक विकास हा गर्भातच सुरु होतो आणि याच काळात त्याची पर्सनॅलिटी देखील विकसित होते. खूप पूर्वीपासूनच विज्ञानाने देखील ही गोष्ट मान्य केली आहे. रिसर्च अनुसार विचार केला तर बाळाच्या ५०% मेंदूचा विकास हा गर्भामध्येच होतो. भारतीय संस्कृती नुसार गर्भात असल्यापासूनच बाळाला चांगले शिक्षण देणे गरजेचे आहे. महाभारतामध्ये अर्जूनचा मुलगा अभिमन्यूने देखील आईच्या गर्भातच युद्धाची रणनीती शिकण्यास सुरुवात केली होती.


कधी सुरु करावेत गर्भसंस्कार?

गर्भसंस्कारचा अर्थच हा आहे की गर्भातील बाळावर चांगले संस्कार करणे. याची सुरुवात गर्भधारणेच्या आधी पासूनच होते. हीच प्रक्रिया गर्भावस्थेच्या व स्तनपानाच्या दरम्यान देखील सुरुच असते. खरं तर गर्भापासून संस्कार देण्यास झालेली सुरुवात आई-वडिल पुढे मरेपर्यंत आयुष्यभर तंतोतत पाळत असतात. चला तर जाणून घेऊया गर्भसंस्कारांच्या विविध पद्धतींविषयी!

अध्यात्मिक पुस्तकं वाचा

असं म्हटलं जातं की आई अध्यात्मिक किंवा धार्मिक पुस्तकांचं वाचन करत असताना त्याचा आवाज गर्भातील बाळापर्यंत पोहचतो. गर्भावस्थेच्या सातव्या महिन्यात बाळ आईचा आवाज अगदी स्पष्टपणे ऐकू शकतो त्यामुळे या काळात आईने बाळासाठी लाभदायक असणा-या गोष्टींचंच पठण सतत करणं आवश्यक असतं. बाळ आवाज ऐकण्यासोबतच त्यावर प्रतिक्रियाही देतं. धार्मिक पुस्तकांमधून बाळापर्यंत सकारात्मक उर्जा व भावना पोहचतात. तसंच आईचं मन देखील शांत होतं. म्हणूनच या काळात आईने भयकथा पाहणं किंवा वाचणं टाळलं पाहिजे.


संगीत ऐका

आपल्या आवडीचं संगीत ऐकल्याने गर्भवती स्त्रीला रिलॅक्स आणि तणावमुक्त वाटतं. बाळालाही ब-याचदा संगीत आवडतं. हे सिद्ध करण्यासाठी अनेक रिसर्च झाले आहेत की संगीत ऐकल्याने बाळ स्मार्ट होतं. वैज्ञानिक देखील या गोष्टीशी सहमत आहेत की आईचा तणाव बाळापर्यंत सहज पोहचू शकतो पण गाणं ऐकल्याने बाळ व आई दोघेही तणावमुक्त राहू शकतात. म्हणूनच प्रेग्नेंसीमध्ये गायत्री मंत्र, हनुमान चालीसा किंवा महिला भजन ऐकू शकतात.

योग व ध्यानधारणा व साजूक तूपाचे सेवन

प्रेग्नेंसी दरम्यान योग व ध्यानधारणा केल्याने महिलांचे मन शांत व एकाग्र होते. यामुळे नॉर्मल डिलिव्हरी व हेल्दी प्रेग्नेंसीमध्येही मदत मिळते. तर मेडीटेशन केल्याने आईच्या डोक्यात सकारात्मक विचार येतात आणि बाळ अध्यात्मिक, भावनात्मिक व शारीरिक दृष्टीने मजबूत बनतं. तसंच प्रेग्नेंसीच्या चौथ्या महिन्यापासून नवव्या महिन्यापर्यंत गाईचं शुद्ध साजूक तूप खाण्याचा सल्ला दिला जातो. हे बाळाच्या शारीरिक व मानसिक विकासासाठी लाभदायक असते कारण यामुळे बाळाला जन्मजात आजारांपासूनही मुक्ती मिळते. आयुर्वेदानुसार साजूक तूप खालल्याने नॉर्मल डिलिव्हरीची शक्यता वाढते. तर अशाप्रकारे चांगल्या गोष्टींचं श्रवण, अध्यात्मिक पठण, शांत वातावरण, ध्यानधारणेसारखं धार्मिक आचरण आत्मसात करणं म्हणजेच गर्भसंस्कार होय.