एखादी व्यक्ती गर्भवती कशी होते?

ओव्हुलेशन म्हणजे काय?

जेव्हा तुमच्या एका अंडाशयातून एक किंवा अधिक अंडी (अंडी) बाहेर पडतात तेव्हा त्या प्रक्रियेला ओव्हुलेशन म्हणतात. हे ओव्हुलेशन त्या सुपीक दिवसांच्या शेवटी होते, जेव्हा तुम्ही प्रजननक्षम असता तेव्हाच्या कालावधी दरम्यान. दर महिन्याला तुमच्या अंडाशयात १५ ते २० अंडी परिपक्व होतात. सर्वात परिपक्व अंडी सोडली जाते आणि आपल्या फॅलोपियन ट्यूबपैकी एक खाली प्रवास करते. फॅलोपियन नलिका तुमच्या अंडाशयांना गर्भाशयाला जोडतात. हे आवश्यक नाही की तुमच्या अंडाशयाने अंडी सोडली पाहिजेत. ते क्रमाक्रमाने होत नाही.

स्त्रीबिजांचा गर्भधारणेच्या प्रक्रियेवर कसा परिणाम होतो?

नैसर्गिक गर्भधारणा होण्यासाठी तुमची अंडी आणि तुमच्या पतीचे शुक्राणू तुमच्या फॅलोपियन ट्यूबमध्ये भेटले पाहिजेत. ओव्हुलेशन झाल्यानंतर तुमची अंडी २४ तासांपेक्षा जास्त काळ जगत नाही. म्हणूनच या काळात अंडी आणि शुक्राणूंची भेट होणे आवश्यक आहे. दुसरीकडे, शुक्राणू तुमच्या शरीरात सात दिवसांपर्यंत राहू शकतात. या काळात ते योनी, गर्भाशय किंवा फॅलोपियन ट्यूबमध्ये आरामात राहतात. याचा अर्थ असा आहे की गर्भधारणा होण्यासाठी तुम्हाला ओव्हुलेशनच्या आसपास सेक्स करण्याची गरज नाही. तुम्ही प्रत्यक्षात सहा दिवस प्रजननक्षम आहात, याचा अर्थ तुमची प्रजननक्षमता सहा दिवसांची आहे. या सहा दिवसांमध्ये ओव्हुलेशनच्या पाच दिवस आधी आणि ओव्हुलेशनचा एक दिवस समाविष्ट आहे. म्हणून, या सहा सुपीक दिवसांमध्ये तुम्ही कधीही संभोग केल्यास, तुमची ताजे सोडलेली अंडी जिवंत, निरोगी शुक्राणूंद्वारे भेटू शकते आणि फलित होऊ शकते. तथापि, आमचे तज्ज्ञ डॉ. अश्विनी नाबर यांचे याबाबत थोडे वेगळे मत आहे. त्यांचा असा विश्वास आहे की शुक्राणू आपल्या अंड्याला फक्त तीन दिवसांत फलित करू शकतात, म्हणून त्यांचा असा विश्वास आहे की आपण फक्त तीन दिवस सुपीक आहात.

मी सर्वात प्रजननक्षम आहे तेव्हा मला कसे कळेल?

ओव्हुलेशनच्या सुमारे पाच दिवस आधी तुम्हाला तुमच्या प्रजननक्षमतेची चिन्हे दिसू लागतील. तुमच्या प्रत्येक मासिक पाळीत ओव्हुलेशन वेगवेगळ्या वेळी होऊ शकते, परंतु हे साधारणपणे पुढील मासिक पाळी सुरू होण्याच्या 14 दिवस आधी होते. हा सरासरी अंदाज आहे, त्यामुळे तो काही दिवस बंद आणि चालू असू शकतो. उदाहरणार्थ, तुमची मासिक पाळी 28 दिवस नियमित आहे असे समजा. तुमच्या मासिक पाळीच्या पहिल्या दिवसापासून मोजणी सुरू करा. तुमची प्रजननक्षमता 10 व्या दिवसापासून 15 व्या दिवसाच्या आसपास असेल. आमच्या ओव्हुलेशन कॅल्क्युलेटरच्या मदतीने तुम्ही कोणत्या दिवशी प्रजननक्षम व्हाल हे शोधू शकता. मात्र, अनेक महिलांना मासिक पाळी अनियमित असते. जर तुमची चक्रे देखील अनियमित असतील, तर ओव्हुलेशन एक आठवड्यापूर्वी किंवा एक आठवड्यानंतर एका महिन्यापासून दुसऱ्या महिन्यापर्यंत होऊ शकते. केवळ मासिक पाळीच्या तारखांची गणना करणे हे तुमचे सुपीक दिवस शोधण्याचा योग्य मार्ग नाही. म्हणूनच तुमचे शरीर सुपीक असल्याची चिन्हे ओळखणे उपयुक्त ठरू शकते. या लक्षणांमध्ये हे समाविष्ट आहे: तुम्ही सर्वात जास्त प्रजननक्षम कधी आहात हे शोधण्याचा सर्वात सोपा मार्ग म्हणजे तुमच्या मासिक पाळीची लांबी लिहून ठेवणे. यानंतर, शरीरातील हार्मोनल आणि शारीरिक बदलांच्या लक्षणांकडे लक्ष द्या.

ग्रीवाच्या श्लेष्मामध्ये बदल सर्व्हायकल श्लेष्मा हा स्त्राव आहे जो तुम्हाला तुमच्या अंडरवियरवर किंवा टॉयलेट पेपरवर आढळतो जेव्हा तुम्ही लघवी करता. या श्लेष्मातील बदल हे तुमच्या प्रजननक्षमतेचे लक्षण असू शकते. तुमची मासिक पाळी संपल्यानंतर, गर्भाशयाच्या श्लेष्माचे प्रमाण हळूहळू वाढते आणि त्याची रचना देखील बदलते. हे बदल तुमच्या शरीरातील इस्ट्रोजेन हार्मोनच्या वाढत्या पातळीचे लक्षण आहेत. ते असेही सूचित करतात की तुम्ही ओव्हुलेशन करणार आहात. जेव्हा हा श्लेष्मा स्पष्ट, गुळगुळीत आणि लवचिक होतो, तेव्हा तुम्ही सर्वात सुपीक असता. हा श्लेष्मा कच्च्या अंड्याच्या पांढऱ्यासारखाच असतो. हे सुपीक श्लेष्मा शुक्राणूंना गर्भाशयात जाण्यास मदत करते. हे शुक्राणूंचे पोषण आणि संरक्षण करते जेणेकरून शुक्राणू फॅलोपियन ट्यूबमध्ये पोहोचू शकतात आणि अंड्याला भेटू शकतात. ओटीपोटात दुखणे 100 पैकी 20 महिलांना ओव्हुलेशनच्या दिवसांच्या आसपास त्यांच्या अंडाशयात काहीतरी घडत असल्याचे जाणवते. ही भावना हलक्या दुखण्यापासून ते धडधडणाऱ्या वेदनापर्यंत असू शकते. काही स्त्रियांना ओव्हुलेशनच्या वेळी मांडीच्या एका बाजूला वेदना किंवा संवेदनशीलता जाणवते. या स्थितीला mittelschmerz म्हणतात आणि काही मिनिटांपासून काही दिवसांपर्यंत टिकू शकते.

जर तुम्हाला दर महिन्याला एकाच वेळी या हालचाली जाणवत असतील तर तुमचा ग्रीवाचा श्लेष्मा तपासा. तुम्ही प्रजननक्षम आहात की नाही हे शोधण्यासाठी ओव्हुलेशन वेदना खूप उपयुक्त आहे. कामुक आणि अधिक मिलनसार वाटणे, कामवासना वाढवणे, बरे वाटणे आणि लोकांना भेटण्याची इच्छा असणे ही चिन्हे असू शकतात की तुम्ही सर्वात प्रजननक्षम आहात. तुम्हाला आढळेल की यावेळी तुमची सेक्सची इच्छा खूप वाढते. परिणामी, तुमचे पती तुमच्याकडे थोडे अधिक लक्ष देऊ शकतात. याला वैद्यकीय पुरावेही आहेत! तुम्ही प्रजननक्षम आहात हे दर्शविणारी इतर अनेक चिन्हे असू शकतात, परंतु तुम्हाला त्यांची जाणीव नसेल. तुमच्या मासिक पाळीचा विचार करा, तुमच्यासोबत घडलेली एखादी गोष्ट तुम्हाला आठवत असेल, जसे की: दिसणे आणि बरे वाटणे: ओव्हुलेशनचे दिवस जसजसे जवळ येतील तसतसे तुम्हाला शारीरिकदृष्ट्या अधिक आकर्षक वाटू शकते. इतरांनाही तुम्हाला आकर्षक वाटेल. कदाचित नकळत तुम्ही ते कपडे निवडाल ज्यामध्ये तुम्ही सर्वात सुंदर दिसता.


स्त्रीचा सुगंध: यावेळी तुमच्या शरीराचा वास चांगला येतो. प्रजननक्षमतेच्या काळात, तुमच्या शरीराचा गंध अधिक मोहक आणि आनंददायी बनतो. तुम्हाला वाटेल की तुम्ही प्रजननक्षम आहात हे इतर कोणालाही माहीत नाही, परंतु हे नैसर्गिक गंध इतरांनाही इशारा देऊ शकतात.

मी माझ्या गर्भवती होण्याची शक्यता कशी वाढवू शकतो?

प्रत्येक दुसऱ्या किंवा तिसऱ्या दिवशी सेक्स करण्याचा प्रयत्न करा. अशाप्रकारे, जेव्हाही तुम्ही ओव्हुलेशन कराल तेव्हा चांगल्या गतिशीलतेसह शुक्राणू योग्य ठिकाणी असतील. मासिक पाळी दरम्यान नियमित प्रेमसंबंध ठेवल्याने गर्भधारणेची शक्यता वाढते. जेव्हा गर्भाशय ग्रीवाचा श्लेष्मा ओला, गुळगुळीत आणि शुक्राणूंना सर्वात जास्त ग्रहणशील असतो, तेव्हा संभोगानंतरही गर्भधारणेची शक्यता वाढते. आणि सर्व शक्यता तुमच्यासोबत आहेत हे जाणून तुम्हाला आनंद होईल. सामान्य प्रजननक्षम जोडप्यांना प्रत्येक मासिक पाळीत गर्भधारणेची शक्यता 20 ते 25 टक्के असते. 40 वर्षांखालील 80 टक्क्यांहून अधिक स्त्रिया ज्या गर्भनिरोधक न वापरता नियमित लैंगिक संबंध ठेवतात त्या एका वर्षाच्या आत गर्भवती होऊ शकतात. 90 टक्क्यांहून अधिक जोडपी दोन वर्षांत गर्भधारणा करतात.






सेक्स (Sex) हा आरोग्याच्या आणि मातृत्वाच्या (Pregnancy) दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे. परंतु, या घटकाविषयी दाम्पत्यांमध्ये अनेक समज-गैरसमज किंवा प्रश्न असतात. त्यांचं वेळीच निराकरण झालं तर लैंगिक जीवन अधिक आरोग्यदायी होतं आणि मातृत्वाचा हेतूही सफल होतो. जेव्हा एखाद्या दाम्पत्याला मूल हवं असतं किंवा ते त्या दृष्टीनं प्लॅनिंग करतात, तेव्हा काही प्रश्न त्यांच्या मनात असतात, की मूल व्हावं याकरिता लैंगिक संबंध ठेवण्याची नेमकी वेळ कोणती आणि या संबंधानंतर महिलांच्या शरीरात कशा पद्धतीनं प्रक्रिया सुरू होते? ही सर्व प्रक्रिया कशी असते, ते जाणून घेऊ या.

काही महिलांना एकदाच लैंगिक संबंध ठेवल्यानंतर गर्भधारणा होते, तर काही महिलांना अनेकदा लैंगिक संबंध ठेवूनही गर्भधारणा होत नाही. अनेकदा प्रयत्न करूनही गर्भधारणा होत नसल्यानं महिलांवर एक प्रकारचा ताण आल्याचं दिसून येतं. आरोग्यविषयक तज्ज्ञांच्या मते, एका विशिष्ट वेळी लैंगिक संबंध ठेवल्यास गर्भधारणा होण्याची शक्यता वाढते.

तज्ज्ञांच्या मते, स्त्रियांमध्ये ओव्ह्युलेशननंतरच (Ovulation) गर्भधारणा होऊ शकते. महिलांच्या अंडाशयातून बीजनिर्मिती आणि प्रसारण होण्याला ओव्ह्युलेशन म्हणतात. स्त्रियांच्या शरीरातलं बीज (Eggs) आणि पुरुषांच्या वीर्यातील शुक्राणूंचा (Sperm) संयोग झाल्यास गर्भधारणा होण्याची शक्यता वाढते. स्त्रियांच्या शरीरात बीज प्रसारित होताना त्यांच्या फॅलोपियन ट्यूबमध्ये शुक्राणू आले, तरच बीज आणि शुक्राणूंचा संयोग होऊन गर्भधारणा होण्याची शक्यता वाढते. परंतु, अनेक महिलांना ओव्ह्युलेशनचा निश्चित कालावधी माहिती नसतो.

ओव्ह्युलेशननंतर संयोगासाठी उपलब्ध असलेला कालावधी अत्यंत कमी असतो. त्यामुळे गर्भधारणा व्हावी, असं वाटत असेल तर ओव्ह्युलेशनचा कालावधी जवळ येताच लैंगिक संबंध ठेवण्यास सुरुवात करावी, असं तज्ज्ञ सांगतात. ओव्ह्युलेशननंतर संयोगासाठी (Conceive) सुमारे 12 तासांचा कालावधी लागू शकतो. ओव्ह्युलेशननंतर एका बीजाचं आयुष्यमान 24 तासांचं असतं. याचा अर्थ असा, की ओव्ह्युलेशननंतर 12 तासांच्या आत स्त्री-बीज आणि शुक्राणू यांचा संयोग झाला नाही, तर गर्भधारणेची शक्यता कमी होते.

शुक्राणू गर्भाशयात (Ovaries) सुमारे 72 तासांपर्यंत जिवंत राहू शकतात. त्यामुळे ओव्ह्युलेशन होण्यापूर्वी 3 दिवस आधी लैंगिक संबंध ठेवल्यास गर्भधारणेची शक्यता वाढते. ओव्ह्युलेशनपूर्वी लैंगिक संबंध ठेवल्यास गर्भाशयात आलेले शुक्राणू स्त्री-बीज रिलीज होताच त्यांच्याशी संयोग करतात.

ओवह्युलेशनची लक्षणं काय आहेत?

ओव्ह्युलेशनचा कालावधी हा मासिक पाळीच्या (Periods) आसपास असतो. ओव्ह्युलेशनदरम्यान शरीराचं तापमान सर्वसामान्यपणे एका अंशाने वाढतं. ल्युटेनाइजिंग हॉर्मोन्सची पातळीदेखील वाढते. ही पातळी किती वाढली आहे हे होम ओव्ह्युलेशन किटद्वारे तपासता येतं. व्हजायननल डिस्चार्ज, स्तन ओढल्यासारखं वाटणं आणि पोटात एकाच बाजूला दुखणं हीदेखील ओव्ह्युलेशनची लक्षणं म्हणता येतील.

महिलांनी ओव्ह्युलेशनचा नेमका कालावधी जाणून घेण्यासाठी ओव्ह्युलेशन स्ट्रिप्सचा वापर करावा. यामुळे त्यांना ओव्ह्युलेशनचा निश्चित काळ कोणता आहे हे समजू शकतं. यामुळे प्रेगन्सीचं प्लॅनिंग करणं सोपं जातं.