मासिक पाळी वेदनादायक का आहे?

मासिक पाळीशी संबंधित 6 विशेष समस्या आणि त्यांची कारणे काय आहेत, त्यांचे निराकरण कसे करावे?

प्रीमेन्स्ट्रुअल सिंड्रोम, प्रीमेनस्ट्रुअल सिंड्रोम

'पीएमएस' म्हणजे प्री-मेन्स्ट्रुअल सिंड्रोम, हे मासिक पाळी सुरू होण्याच्या एक ते दोन आठवड्यांपूर्वी होते. ज्याद्वारे आम्हाला कळते की आमची पाळी येणार आहे. यामध्ये काही महिलांना विविध शारीरिक आणि भावनिक लक्षणे जाणवतात, तर काहींना अजिबात अनुभव येत नाही. त्यांच्यासाठी मासिक पाळीचा दिवस इतर दिवसांसारखाच असतो. ही सर्व शारीरिक लक्षणे 'पीएमएस' म्हणजेच मासिक पाळीपूर्वी येतात. जसे-

गोळा येणे, चिडचिड
डोकेदुखी
पुरळ
स्तन दुखणे
पाठ आणि पाय दुखणे
भूक लागणे
चिंता
निद्रानाश
बद्धकोष्ठता
अतिसार
सौम्य ओटीपोटात पेटके

अशाप्रकारे, मासिक पाळीच्या आधी किंवा दरम्यान दर महिन्याला तुम्हाला वेगवेगळी लक्षणे दिसू शकतात आणि या लक्षणांची तीव्रता देखील बदलू शकते. बरं, मासिक पाळीपूर्वीचा सिंड्रोम अस्वस्थ होऊ शकतो! परंतु काळजी करू नका, कारण बहुतेक प्रकरणांमध्ये ही लक्षणे प्रत्येकामध्ये थोडीच आढळतात. पण हे चिंताजनक नाहीत, ते तुमच्या 'दैनंदिन जीवनात' अडथळा निर्माण करेपर्यंत हेही म्हणता येईल.


प्रचंड रक्तस्त्राव

मासिक पाळीची दुसरी सर्वात सामान्य समस्या म्हणजे जास्त रक्तस्त्राव. याला मेनोरेजिया असेही म्हणतात. मेनोरेजिया म्हणजे नेहमीपेक्षा जास्त रक्तस्त्राव. जर तुम्हाला याचा त्रास होत असेल तर तुमची मासिक पाळी सामान्य 5 किंवा 7 दिवसांपेक्षा जास्त असू शकते.

मेनोरेजिया हा मुख्यतः हार्मोन्सच्या असंतुलनामुळे होतो. विशेषतः जेव्हा प्रोजेस्टेरॉन आणि इस्ट्रोजेन असंतुलित असतात.
जड किंवा अनियमित मासिक रक्तस्त्राव होण्याच्या इतर कारणांमध्ये यौवनाचा समावेश होतो
योनी संसर्ग
गर्भाशय ग्रीवाला सूज
अकार्यक्षम थायरॉईड ग्रंथी
फायब्रॉइड
आहार किंवा व्यायामात बदल

पिरिअड न येणे

काही प्रकरणांमध्ये महिलांना मासिक पाळी येत नाही किंवा अधूनमधून येत असल्याचेही आढळून आले आहे. किंवा एक दिवस आली नाही, मग 2 दिवसांनी पुन्हा थोडी आली . याला 'अमेनोरिया' म्हणतात. प्राथमिक अमेनोरिया म्हणजे जेव्हा 16 वर्षांपर्यंत तुमची पहिली मासिक पाळी येत नाही. याचे पहिले कारण पिट्यूटरी ग्रंथीची समस्या असू शकते. जे प्रजनन व्यवस्थेतील जन्मजात दोष किंवा किशोरवयीन होण्यास उशीर झाल्यामुळे असू शकते. आणखी एक कारण, जेव्हा तुमची पाळी ६ महिने किंवा त्याहून अधिक काळ येत नाही, त्याला अमेनोरिया असेही म्हणतात.

पौगंडावस्थेतील प्राथमिक अमेनोरिया आणि दुय्यम अमेनोरियामध्ये हे समाविष्ट आहे:

एनोरेक्सिया
अतिक्रियाशील थायरॉईड ग्रंथी
ओवरी सिस्ट
अचानक वजन वाढणे किंवा कमी होणे
गर्भधारणा
बर्थ कंट्रोल 
जेव्हा प्रौढ स्त्रियांना मासिक पाळी येत नाही, तेव्हा सामान्य कारणे भिन्न असतात. जसे-
अकाली डिम्बग्रंथि अपयश
ओटीपोटाचा दाह रोग. एक प्रजनन संसर्ग
गर्भधारणा
स्तनपान
रजोनिवृत्ती

मासिक पाळी कमी होणे म्हणजे तुम्ही गरोदर आहात. त्यामुळे सर्वप्रथम, असे होऊ शकते अशी शंका असल्यास, गर्भधारणा चाचणी करा.
वेदनादायक कालावधी

तुमची पाळी नेहमीपेक्षा हलकी किंवा जड असू शकते असे नाही तर ते वेदनादायक देखील असू शकते. पीएमएस दरम्यान पेटके सामान्य असतात. जेव्हा तुमची मासिक पाळी सुरू होते तेव्हा तुमचे गर्भाशय आकुंचन पावते तेव्हाही असे होते. तथापि, काही स्त्रियांना असह्य वेदना देखील होऊ शकतात. त्याला 'डिस्मेनोरिया' असेही म्हणतात. अत्याधिक वेदनादायक कालावधी संभाव्यत: अंतर्निहित वैद्यकीय समस्येशी संबंधित आहेत, जसे की:

फायब्रॉइड
गर्भाशयाच्या बाहेरील ऊतींची असामान्य वाढ.
ओटीपोटाचा दाह रोग.

मासिक पाळीच्या समस्येचे निदान करा

कोणत्याही समस्येला सामोरे जाण्याची पहिली महत्त्वाची पायरी म्हणजे समस्येचे योग्य 'निदान' करणे. कारण जोपर्यंत 'निदान' बरोबर होत नाही तोपर्यंत तुम्ही काय उपचार करणार? त्यामुळे डॉक्टरांना भेटा. त्यांना तुमच्या समस्या सविस्तर समजावून सांगा. पण यासाठी देखील तुम्हाला पूर्ण तयारी करावी लागेल कारण जेव्हा डॉक्टर तुम्हाला तुमच्या समस्येबद्दल विचारतील तेव्हा तुमच्याकडे आधीच उत्तर असायला हवे, जेणेकरून जास्त वेळ न घालवता तो लवकरात लवकर तुमचा उपचार सुरू करू शकेल. त्यामुळे तुमची मासिक पाळी आणि त्याच्याशी संबंधित समस्यांचा तक्ता बनवा. या तक्त्या किंवा नोट्सच्या मदतीने तुमच्या डॉक्टरांना तुमची समस्या लवकर कळू शकते.

शारीरिक तपासणी व्यतिरिक्त, डॉक्टर पेल्विक तपासणी देखील करतील. तुमच्या पुनरुत्पादक अवयवांचे मूल्यांकन करण्यासाठी आणि तुमच्या योनी किंवा गर्भाशयात जळजळ आहे की नाही हे निर्धारित करण्यासाठी डॉक्टरांद्वारे श्रोणि तपासणी केली जाते. याशिवाय कॅन्सर किंवा इतर गंभीर समस्यांची तपासणी करण्यासाठी ‘पॅप स्मीअर’ही करता येते.

याशिवाय, रक्त तपासणीद्वारे तुमचे हार्मोनल असंतुलन ओळखले जाऊ शकते. हार्मोनल असंतुलनामुळे काही समस्या आहे का हे पाहण्यासाठी?

या व्यतिरिक्त डॉक्टर काही इतर चाचण्या देखील करू शकतात, जसे की-

एंडोमेट्रियल बायोप्सी
हिस्टेरोस्कोपी
अल्ट्रासाऊंड
उपचार

आता विलीन झाल्यासारखे, तेच औषध आणि तेच उपचार! त्यामुळे तुमची मासिक पाळी किंवा त्याच्याशी संबंधित समस्या दूर करण्यासाठी कोणताही उपचार केला जाईल, तो तुमची मासिक पाळीशी संबंधित समस्या किती सोपी किंवा गंभीर आहे यावर अवलंबून असेल. त्यामुळे आम्ही निर्णय तुमच्या डॉक्टरांवर सोपवला तर बरे होईल.
दीर्घकालीन आउटलुक दीर्घकालीन आउटलुक

बघा, प्रत्येक गोष्टीत समस्या असतेच असे नाही. त्यामुळे जर मासिक पाळी फक्त अनियमित असेल, पण योग्य प्रकारे येत असेल/म्हणजे प्रवाह ठीक असेल, तर ही स्थिती सामान्य आहे. म्हणजेच, तुम्हाला काळजी करण्याची गरज नाही, कोणालाही करण्याची गरज नाही.

याशिवाय कधी कधी प्रवाह जास्त आला तर तीही सामान्य गोष्ट आहे.

पण, जर तुम्हाला मासिक पाळीदरम्यान सामान्यपेक्षा तीव्र वेदना होत असतील, जड प्रवाह म्हणजेच रक्ताच्या गुठळ्या पडून जास्त रक्तस्त्राव होत असेल तर ते सामान्य नाही. मग आपण ताबडतोब आपल्या डॉक्टरांना भेटले पाहिजे.

यासोबतच, जर तुमची मासिक पाळी २१ दिवस आधी आणि ३५ दिवसांनी येत असेल आणि ती सतत होत असेल, तर तुम्हाला ताबडतोब डॉक्टरांशी संपर्क साधण्याची गरज आहे.