बाळंतिणीचा आहार?

आईने घ्यावा सकस आहार

बाळाचे स्तनपान सुरू असताना आईचाही आहार सकस हवा, अन्यथा तिला थकवा येणे, डोळ्यापुढे अंधार येतो. श्वास लागतो. बाळाने दूध प्यायल्यानंतर गळून गेल्यासारखे होते.
बाळाचे स्तनपान सुरू असताना आईचाही आहार सकस हवा, अन्यथा तिला थकवा येणे, डोळ्यापुढे अंधार येतो. श्वास लागतो. बाळाने दूध प्यायल्यानंतर गळून गेल्यासारखे होते. त्यामुळे आईने तिचा आहार पोषक व चौकस राहील, याकडे कटाक्षाने लक्ष द्यायला हवे, अन्यथा या काळात अॅनिमिया होण्याची शक्यता बळावते...

स्तनपानाच्या नंतर भूक लागली म्हणून काहीही खाण्याचा कल स्त्रियांचा असतो. मात्र, बाळाच्या झोपेच्या वेळी स्वतःच्या आहारासाठी थोडे नियोजन करण्याची गरज आहे. ते योग्य प्रकारे केल्यास शरीरात कोणत्याही प्रकारची सत्त्वाची तूट राहणार नाही. रक्तातील लोहाच्या कमतरतेमुळे प्रसूतीनंतर स्त्रियांच्या शरीरात लोहाचे प्रमाण कमी होते. रक्तातील लोहामुळे रक्ताचा रंग लाल असतो. लोह कमी झाले तर आईला थकवा येतो. बाळाच्या रक्तासाठी लागणारे लोह आईच्या रक्तातूनच मिळते. आईची जीभ, नख, डोळे तपासल्यास ही रक्तपांढरी म्हणजेच अॅनिमिया ओळखता येतो. आईने प्रसूतिपूर्वी आणि नंतरही तिचा आहार हा पोषक ठेवायला हवा. आहारासोबत लोहाच्या गोळ्या घेतल्या पाहिजेत. लोहाची गोळी घेतल्यास लोहाची कमतरता भरून आई तसेच बाळाला योग्य प्रमाणात लोह मिळेल. या लोहाच्या गोळ्या प्रत्येक आरोग्य केंद्रात आणि रुग्णालयात उपलब्ध असतात. बाळंतपणानंतरही २-३ महिने या गोळ्या चालू ठेवाव्या. नाचणी, बाजरी, डाळी, मटण, हिरव्या भाज्या यात लोह असते. त्यामुळे, या पदार्थांचे सेवन आईने मुबलक प्रमाणात करावे. अनेकदा बाळाचा जन्म झाल्यानंतर आई बाळात इतकी गुंगून जाते की तिला स्वतःकडे लक्ष द्यायला वेळ मिळत नाही. एकीकडे बाळाचे पोषण होण्यासाठी आई त्याला दूध पाजते. मात्र, तिने पुरेसा आहार घेतला नाही तर तिला प्रचंड थकवा येतो. मग बाळाला लागणारे दूधरुपी अन्नही तयार होत नाही.

प्रत्येक भाजी आणि फळात विशिष्ट खनिज, जीवनसत्त्व, फिटकेमिकल्स आणि फायबर असते. त्याचा फायदा मिळविण्यासाठी उत्तम उपाय म्हणजे रोज त्यापैकी एक फळ खाणे. त्यांचे विभाजन पाच गटांत करा. लाल, पांढरे, हिरवे, पिवळे वा केशरी आणि निळे. रोज या गटांतील किमान एक घटक खा. उदा. लाल गटामध्ये लाल मिरची, टॉमेटो, चेरी, कलिंगड, स्ट्रॉबेरी, सफरचंद असू शकतील. निळ्या गटात ब्ल्यू बेरी, काळी द्राक्षे, सुकवलेले फिग्ज, एगप्लांट इ. असेल. हिरव्या गटांत हिरवी मिरी, ब्रोकोली, हिरवे चणे, द्राक्षे, हनी ड्यू, केलेरी ओक्रा, झुच्छिनी, किवी असेल. पिवळ्या वा केशरी गटात गाजर, पिवळे सफरचंद, स्वीट कॉर्न, भोपळा, संत्री, अननस, पपई, बटाटा, लिंबू, पीच, आंबा आदींचा समावेश होतो. पांढऱ्या वस्तूंमध्ये फ्लॉवर, मश्रुम, कांदा, आले, बटाटे, केळी इ. असतील. आईने या अन्नपदार्थांचा आहारामध्ये ठरवून समावेश केल्यास तिचे प्रकृतिमान सुधारते व त्यातून बाळाची सक्षम वाढ होते.

हे अवश्य करा

- सकाळचा पोटभर नाश्ता, दुपारी पालेभाज्यांचा समावेश असलेले जेवण

- आहारात लाल माठ, खजूर , गूळ, दाणे यांचा समावेश

- ज्वारीची भाकरी, तांदूळ नाचणीची भाकरी

- दूध, दही, अंड्याचे पदार्थ (दही प्रकृतीनुसार)

- काही भाज्या लोखंडी भांड्यात बनवून घ्याव्या. त्यात भाज्या बनवल्यास त्यातून मिळणारे लोहाची मात्रा अधिक असते.

- प्रसूती झाल्यानंतर डॉक्टरांनी दिलेल्या कॅल्शियम व लोहाच्या गोळ्या नियमित घ्याव्या.

- या दोन्ही गोळ्या पूरक म्हणून एकाचवेळी घेतल्या जातात. मात्र, त्याने लोह व कॅल्शियम दोन्ही शोषण्यात मदत होत नाही. त्यामुळे, या गोळ्या अंतराने वेगवेगळ्या घ्याव्यात.


- पुरेशी झोप घेऊनही प्रसन्न वाटत नसेल, सतत झोप, थकवा, शीण येत असेल तर लोहाची तूट आहे असे समजावे.

- काही महिन्यांच्या कालावधीने लोह व कॅल्शियमची तपासणी करून घ्या.

- प्रसूतीनंतर पहिली मासिक पाळी आल्यानंतर आहारात ठरवून काही महत्त्वाचे बदल करा. काही स्त्रियांमध्ये ओटीपोटात अधिक दुखते. पाठ-कंबर दुखण्याच्या तक्रारी वाढतात. त्यामुळे चहा-कॉफी किंवा मसालेदार पदार्थांचे सेवन कमी करावे. आहारात फळांचा समावेश असावा.