रक्तगटाचा शोध कधी लागला?

रक्तगटाचा शोध नेमका कोणी लावला?

कार्ल लँडस्टेनर त्यांच्या या महत्त्वपूर्ण शोधामुळे रक्ताचे आदान-प्रदान अधिक सुलभ झाले. अनेकांना त्यामुळे नवजीवन मिळतेय.

आपल्या शरीरात होणाऱ्या बदलांची माहिती घेण्यासाठी आपल्या रक्ताचा नमुना घेतला जातो. त्या नमुन्यावर विविध प्रकारच्या चाचण्या केल्या जातात. चाचण्यातून आलेल्या अहवालावरून पुढील वैद्यकीय प्रक्रिया पार पाडली जाते. त्याचप्रमाणे आपल्याकडे रक्तदानही मोठ्या प्रमाणावर केले जाते. एखाद्या आजारी व्यक्तीला अमूक एका ब्लड ग्रुप म्हणजेच रक्तगटाचे रक्त हवे असल्याचे मेसेजही अनेकदा फिरतात. मग, संबंधित रक्तगट असणाऱ्या व्यक्ती पुढाकार घेऊन रक्तदान करण्यासाठी जातात. भारतीय संस्कृती, परंपरांमध्ये दानाला अधिक महत्त्व आहे. आपल्याकडे रक्तदान श्रेष्ठ दान मानले गेले आहे. रक्तगटाचा नेमका शोध कोणी लावला? रक्तगटाचा अत्यंत महत्त्वाचा शोध लावताना त्या संशोधकाचे वय किती होते? जाणून घेऊया.

सन १८९१ मधील ही गोष्ट आहे. वैद्यकीय महाविद्यालयातून पदवी एका मुलाने पदवी प्राप्त केली. वैद्यकीय शिक्षण घेतलेले अनेक जण त्याकाळी थेट संशोधनाच्या क्षेत्रात प्रवेश करत असत. एखादा शोध लावून पैसा आणि प्रसिद्धी मिळवण्याकडे विद्यार्थ्यांचा अधिक कल असे. मात्र, या विद्यार्थ्याने सरळ रक्ताविषयीच्या संशोधनाला सुरुवात केली. शिक्षण सुरू असताना मानवी शरीरातील रक्तामध्ये काहीतरी विलक्षण आहे आणि आजपर्यंत त्याचा शोध कोणालाही लावता आलेला नाही, हे त्याला उमगले होते. वयाच्या ३२ व्या वर्षी या मुलाने रक्ताचे रहस्य जाणून घेण्यासाठी हजारोंच्या संख्येत त्याने शवविच्छेदन केले.

रक्तातील रहस्य घेण्यासाठी तो दिवस-रात्र मेहनत घेत होता. रक्ताच्या नमुन्यांचे वेगवेगळे प्रकार एकमेकांत मिसळून अनेक पद्धतींचा वापर तो करत होते. या शोधाच्या प्रक्रियेत प्रत्येक माणसाचे रक्त एकसमान नसते. हे त्याला समजले. हजारो लोकांच्या रक्ताचे नमुने त्याने तपासले आणि संशोधन केले. यानंतर त्यांने संशोधन करण्यासाठी एक टीम तयार केली. अखेर त्याच्या कष्टाचे, मेहनतीचे आणि परिश्रमांचे चीज झाले. जगभरातील माणसांच्या शरीरातील रक्त एकाच प्रकारचे नसून, त्याचे अनेकविध प्रकार आहेत, असा निष्कर्ष त्यांनी काढला. या सर्व संशोधनाचे त्यांनी वेगवेगळ्या गटात विभाजन केले. याला त्यांनी 'ए', 'बी' आणि 'सी' असे नाव दिले. काही काळानंतर 'सी' गट 'ओ' या नावाने ओळखला जाऊ लागला.

एवढ्यावरच ते थांबले नाहीत, त्यांची टीम आणखीन संशोधन करत राहिली. काही कालावधीनंतर त्यांना 'एबी' या गटाचा शोध लागला. यानंतर एका शास्त्रज्ञाच्या मदतीने त्यांनी 'आर एच' या घटकाचा शोध लावला. यानंतर मानवी शरीरात आठ प्रकारचे रक्त असून, ते चार विभागात विभागले गेले आहे, असा शोध त्यांनी लावला. रक्ताच्या या रहस्याची उकल केल्याबद्दल त्यांना सन १९३० मध्ये नोबेल पुरस्कार देऊन गौरवण्यात आले. त्या तरुणाचे नाव होते कार्ल लँडस्टेनर. त्यांच्या या महत्त्वपूर्ण शोधामुळे रक्ताचे आदान-प्रदान अधिक सुलभ झाले. अनेकांना त्यामुळे नवजीवन मिळतेय.